Quy hoạch dân cư trong phát triển đô thị

Chủ Nhật, 09/08/2015, 14:27:11

Trận mưa lũ lịch sử vừa qua đã gây thiệt hại nặng nề cho một số tỉnh ven biển và miền núi phía bắc. Tại Quảng Ninh, mưa lũ khiến hàng chục người thiệt mạng, con số thiệt hại ước tính lên đến hàng nghìn tỷ đồng, sản xuất kinh doanh của ngành than bị đình trệ, thiệt hại lớn, ảnh hưởng đến hàng loạt các ngành kinh tế khác như nhiệt điện, xi-măng. Lũ ống tại tỉnh Điện Biên cũng cuốn trôi và làm hư hỏng nhiều tài sản của nhân dân,…

Để đánh giá tổng thể nguyên nhân, cần có những yếu tố biện chứng khoa học, nhưng theo đánh giá ban đầu, về khách quan có thể thấy rõ tình hình biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp và có chiều hướng gia tăng về mức độ ảnh hưởng. Xét về chủ quan, công tác quản lý quy hoạch của các ban, ngành, cơ quan chức năng địa phương chưa theo sát thực tế và còn bị buông lỏng, trong đó có quy hoạch các tuyến dân cư, hạ tầng hệ thống thoát nước,… Điển hình như tại Quảng Ninh, một số khu đô thị ở TP Hạ Long đã lấn chiếm hành lang, thậm chí bịt đường thoát nước ra biển hoặc cốt nền cuối nguồn cao hơn đường nước thải khu vực đầu nguồn. Đồng thời, với đặc thù là tỉnh khai thác than, việc quy hoạch, thiết kế các kho chứa, bãi đổ thải chưa được quan tâm đúng mức, tương xứng với nhu cầu phát triển của ngành than. Do vậy, khi mưa lớn, kết hợp triều cường, nước dâng cao và nhanh, đã phá vỡ hệ thống bãi chứa than, trong khi năng lực của hệ thống nước thải kém, dẫn đến thiệt hại lớn cho ngành than. Tương tự, tại Điện Biên, hệ thống khe suối bị các hộ dân lấn chiếm, ngăn lại để làm ao nuôi cá, cho nên mới xảy ra hiện tượng lũ ống “hàng chục năm mới xuất hiện”.

Câu chuyện về hạ tầng nước thải kém không chỉ xảy ra ở một vài địa phương mà tại hầu hết các tỉnh, thành phố trên cả nước. Hiện hệ thống này đều đã xuống cấp và không được duy tu, bảo dưỡng kịp thời. Vấn đề bảo đảm an toàn, tính mạng của người dân đô thị khu vực ven biển, nơi có nguy cơ xảy ra lũ lụt đang đặt ra cấp bách. Các ngành chức năng cần sớm quy hoạch lại các điểm dân cư phục vụ công tác tái định cư cho người dân bị mất nhà ở theo hướng tính toán, rà soát và phân bố các điểm an toàn cho người dân khi mưa lũ kéo về. Đối với những điểm bị thiệt hại nặng, các địa phương cần hỗ trợ nhằm sớm xây dựng các điểm tái định cư phù hợp. Về lâu dài, các ngành liên quan của địa phương, nhất là vùng ven biển và miền núi cần xây dựng kế hoạch quy hoạch hạ tầng kinh tế - xã hội theo hướng bảo đảm an toàn cho người dân, tính toán đến khả năng biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng phức tạp. Bộ Xây dựng đã triển khai thí điểm ứng dụng công nghệ thông tin trong phát triển đô thị ở một số tỉnh, thành phố và đạt được kết quả bước đầu. Quy hoạch sẽ được “số hóa” bằng bản đồ, chỉ rõ khu vực thuộc hành lang thoát nước, hệ thống khu dân cư, công sở, hồ điều hòa, giao thông, cảnh quan,… làm cơ sở xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Các địa phương cần cung cấp cơ sở dữ liệu đầu vào cho chương trình, tìm kiếm nguồn vốn, nhân lực triển khai,… Việc quy hoạch một đô thị đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, triển khai trong hoàn cảnh hiện nay đang gặp khó khăn và chưa được quan tâm đúng mức vì các địa phương còn nhiều chương trình khác cấp bách hơn cần ưu tiên. Tuy nhiên, hậu quả nặng nề từ trận mưa lũ vừa qua cho thấy đã đến lúc không thể chậm trễ hơn nữa trước những diễn biến bất thường của thiên nhiên, cần thay đổi nhận thức của con người trong việc chung sống và ứng xử hài hòa với thiên nhiên, qua đó giảm thiểu cao nhất tác động của biến đổi khí hậu.

Minh Thành