Văn hóa và Phát triển

Trên đỉnh Phja Oắc

Thứ Sáu, 28/08/2015, 19:48:19
 Font Size:     |        Print
 

Cây chè ở Phja Oắc - Phja Đén giúp người dân xóa đói, giảm nghèo.

Từ bao đời nay, đỉnh Phja Oắc hùng vĩ án ngữ cả một vùng đồi núi trùng điệp Phja Đén của huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Đây là địa danh nổi tiếng bởi vẻ đẹp nguyên sơ nhưng khí hậu khắc nghiệt, khi mùa đông thường xuất hiện băng tuyết và mùa hè thì ẩm ướt, sương giăng, nhưng người dân nơi đây vẫn kiên cường bám đất, miệt mài lao động để từng bước cải thiện cuộc sống.

Vẻ đẹp cần được đánh thức

Chúng tôi đi trên con đường quanh co, uốn lượn giữa những mảng đồi trùng điệp mầu xanh. Thấp thoáng bóng người đội nắng cùng bầy trâu gặm cỏ ven triền đồi. Bầu không gian yên bình, trong lành ùa vào tràn ngập trong mỗi tâm hồn, để rồi lại bất chợt tỉnh giấc trước phiên chợ vùng cao như một nốt nhấn chấm phá bởi những sắc mầu đa dạng của trang phục các dân tộc thiểu số Dao, Mông, Tày, Nùng. Tất cả chợt bừng sáng vẻ đẹp của một bức tranh cuộc sống, sinh động.

Ngồi trên xe rong ruổi về mảnh đất được mệnh danh “miền trời”, chúng tôi còn bị lôi cuốn bởi câu chuyện từng được bàn tán nhiều đời nay về Phja Oắc - Phja Đén. Tương truyền, thuở xa xưa, nơi đây chỉ có dấu chân của thú dữ với rừng rậm hoang vu. Một ngày kia, người ta bỗng phát hiện trên đỉnh núi Phja Oắc cao vút xuất hiện một ngọn đèn rực sáng suốt ngày đêm, cháy từ mùa lúa này sang mùa lúa khác. Bốn mùa đã trôi qua mà ngọn đèn vẫn lung linh chiếu rọi khắp phương trời. Cho đó là điềm lành, dân các vùng gần xa bèn “hú” gọi nhau về hội tụ chung quanh ngày một đông đúc. Từ đó núi mang thêm một cái tên: Núi Đèn (Phja Đén).

Ngày nay, nguồn nước từ các sông suối của khu rừng đặc dụng Phja Oắc đã tạo ra nguồn năng lượng cho Nhà máy thủy điện Tà Sa. Con đường dài khoảng 10 km từ Phja Đén lên đỉnh đèo Phja Oắc, nơi cao nhất của “Cánh cung Ngân Sơn” nổi tiếng vòng vèo uốn lượn, nhiều đoạn chênh vênh như muốn dồn mọi thứ xuống dưới vực sâu thăm thẳm. Thế nhưng càng lên cao, núi rừng càng trải ra mênh mông tầm mắt, để rồi ai nấy đều hít căng lồng ngực, ngả nghiêng trước gió núi, mây ngàn.

Nằm ở độ cao 1.931 m so với mực nước biển, cao hơn cả thị trấn du lịch Sa Pa 450 m và cao hơn đỉnh núi Ba Vì, Tam Đảo gần 1.000 m, Phja Oắc đã trở thành nóc nhà của tỉnh Cao Bằng và miền đông bắc Việt Nam. Nơi đây còn là vị trí giao lưu của nhiều tuyến đường giao thông, đầu nguồn của nhiều con sông, hang động cùng diện tích rừng nguyên sinh rộng lớn. Có lẽ vì thế mà xưa kia, người Pháp thời thuộc địa và những gia đình giàu có của Cao Bằng và các vùng chung quanh từng lựa chọn Phja Oắc - Phja Đén làm chốn an dưỡng. Ngày nay, dễ dàng bắt gặp những dấu tích của các khu biệt thự cổ được xây dựng công phu bằng đá tảng bề thế ẩn hiện trong khu rừng thông cổ thụ đầy mộng mơ, như nhà Đỏ (xã Thành Công) và nhà Tài Soỏng ở xã Phan Thanh. Gần khu nhà Đỏ là một ngôi miếu cổ với tên gọi “Vọng tiên cung”. Bên ngoài và trong miếu đều có hoành phi, câu đối bằng chữ Hán với kiến trúc độc đáo. Theo huyền thoại về vùng đất, trên đỉnh núi Phja Oắc còn có bàn đá là nơi các tiên ông trên trời xuống đánh cờ; dưới chân núi có dòng suối trong xanh, có thể các cung nữ giáng trần đã xuống tắm...

Điều kiện sinh thái cùng những dấu tích lịch sử và truyền thuyết hấp dẫn đã tạo thuận lợi không nhỏ đối với việc phát triển du lịch của Phja Oắc- Phja Đén. Vùng này đang hội tụ những yếu tố đặc trưng rất thích hợp để phát triển du lịch sinh thái, du lịch nghiên cứu khoa học tự nhiên và xã hội bền vững. Tuy nhiên, thời gian qua, các đơn vị kinh doanh du lịch hầu hết tự phát và thiếu tính kết nối khiến cơ hội đánh thức “nàng tiên đang ngủ quên” vẫn đang là một thách thức đối với ngành du lịch Cao Bằng trong tương lai.

Chuyển mình phát triển

Chính những khó khăn trong phát triển kinh tế đã khiến vùng núi yên bình, thoáng đãng này từng là một “điểm trũng” của huyện Nguyên Bình suốt nhiều năm. Tôi nhớ câu thơ của thi sĩ Bàn Tài Đoàn, người con của vùng đất Phja Đén mờ sương: Con khóc đòi ăn cơm chấm muối/ Mẹ tìm đâu hột muối cho con..., kể về cuộc sống gian khó mà cái nghèo, cái đói cứ bám riết người dân bản địa từ bao đời. Tìm lối ra cho những tài nguyên du lịch được coi là “chiếc chìa khóa” để giải quyết bài toán kinh tế của Phja Oắc - Phja Đén. Song đó hiện vẫn chỉ là một ước mơ.

Trong khi trông chờ về một tương lai phát triển du lịch thì vùng đất này đang có sự chuyển mình nhờ ứng dụng và chuyển giao khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Ngày nay, vùng đất “miền trời” dường như khoác lên mình một bộ áo mới, đẹp hơn rất nhiều nhờ chuyển dịch kinh tế nông nghiệp. Nếu như những năm trước, người dân chủ yếu trồng ngô, dong riềng để làm miến, thì giờ đây việc phát triển giống chè chất lượng cao đem lại thu nhập lớn và ổn định hơn. Chúng tôi vào thăm nhà ông Nông Văn Dù, Trưởng xóm Phja Đén, được nghe ông kể về câu chuyện không mấy dễ dàng để đưa cây chè đến với người dân nơi đây. Ông cho biết: Ông bà chúng tôi ngày xưa chỉ trồng ngô, sau này trồng dong riềng, làm miến. Thu nhập tuy chưa cao nhưng là chiếc cần câu cơm mà bao nhiêu đời để lại, không dễ bỏ đi để trồng cây khác.

Suy nghĩ của Trưởng xóm Nông Văn Dù cũng là suy nghĩ chung của cư dân Phja Đén trước đây. Họ không đủ can đảm để vượt qua quan niệm về sự ổn định đã duy trì tự bao đời. Phải đến khi các chuyên gia về nông nghiệp kiên nhẫn bám dân, thuyết phục, mới có sự thay đổi. Ban đầu, chỉ hai gia đình trồng thử giống chè chất lượng cao, đến nay đã lên tới hàng trăm hộ dân có các đồi chè đem lại năng suất và thu nhập ổn định. Ông Triệu Văn Ngán, xóm Phja Đén cho biết, gia đình ông trồng hơn 6.000 gốc chè với diện tích khoảng 2.000 m2, mỗi năm cũng cho thu hoạch khoảng ba tạ chè khô, giá từ 300 đến 350 nghìn đồng/kg.

Nhận thức rõ hiệu quả kinh tế từ việc trồng chè chất lượng cao, các hộ dân quanh vùng đang nhanh chóng phát triển quy mô và diện tích đồi chè. Hiện nay, toàn vùng có tổng diện tích trồng chè gần 50 ha. Với đà này, đến năm 2020 có thể sẽ lên tới gần 200 ha, tạo bước đột phá trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng của Phja Đén. Lúc đó cả vùng sẽ ngợp một mầu xanh của chè Ô long, nhưng quan trọng hơn là đồng bào các dân tộc Dao, Nùng nơi đây có cơ hội vươn lên thoát nghèo.

Giờ đây, trên đỉnh Phja Oắc mờ sương, khách thập phương đã không còn cảm giác cô đơn hiu quạnh bởi sự ấm áp của cuộc sống đang đổi thay từng ngày. Với quy hoạch phát triển du lịch và kinh tế xã hội bền vững, tỉnh Cao Bằng đã xác định phải xây dựng Phja Oắc - Phja Đén trở thành trung tâm kinh tế, du lịch và văn hóa - xã hội của tỉnh; xa hơn là vươn tới tầm quốc gia, nhằm tận dụng hiệu quả lợi thế của một vùng di sản thiên nhiên độc đáo, một báu vật trời đất ban tặng cho Cao Bằng.

Bài và ảnh: PHONG CHƯƠNG