Nhức nhối nạn khai thác khoáng sản trái phép

Bài 2: Chính quyền buông lỏng quản lý hay bất lực? (Tiếp theo kỳ trước) (*)

Thứ Ba, 22/03/2011, 19:50:00
 Font Size:     |        Print
 

Các đối tượng khai thác vàng trái phép ở huyện Tương Dương (Nghệ An) sử dụng cả máy xúc để đào đãi, phá hủy dòng chảy sô
Tại nhiều địa phương, tình trạng buông lỏng quản lý về tài nguyên khoáng sản diễn ra phổ biến. Thậm chí, tại một số nơi, chính quyền cơ sở còn "bật đèn xanh", thông đồng, tiếp tay cho "quặng tặc" ngang nhiên lộng hành.

 

Ngang nhiên thách thức chính quyền

Phần lớn các điểm khai thác vàng trái phép ở Cao Bằng đều tồn tại một cách ngang nhiên dọc quốc lộ từ thị xã đi các huyện Bảo Lâm và Bảo Lạc, chứ không phải nơi xa xôi heo hút vắng người qua lại. Ngay cạnh trụ sở xã Ðình Phùng (Bảo Lâm), cả một cánh đồng bị hàng trăm 'vàng tặc' ngang nhiên dùng máy xúc, máy ủi đào bới một cách không thương tiếc giữa ban ngày.

Tại khu vực phía tây hồ Vực Trống, xã Phú Lộc (huyện Can Lộc, Hà Tĩnh), việc khai thác quặng trái phép không cần giấu giếm. Thấy Giám đốc Công ty cổ phần khoáng sản măng-gan Hà Tĩnh Nguyễn Ðình Lân đi ngang qua, hơn chục tay 'quặng tặc' choai choai vẫn tay cuốc, tay xẻng đào bới, hắng giọng trêu ngươi: 'Ðừng báo công an, để choa còn kiếm ít bì!' (mỗi bì khoảng 30 - 40 kg quặng). Cách đó khoảng 300 m, ở sát mép nước, hàng trăm bì quặng đã tập kết ngay bên đường, chờ đến tối chất lên ô-tô chở sang bán cho đầu nậu Nghệ An. 'Quặng tặc' ngang nhiên xâm lấn nhiều khu vực do Công ty cổ phần khoáng sản măng-gan Hà Tĩnh quản lý chung quanh hồ. Ðược đầu nậu là dân anh chị địa phương bảo kê thu mua, họ trắng trợn trộm giữa ban ngày, trong lúc chính quyền địa phương bó tay bất lực, thậm chí làm ngơ. Do khai thác thổ phỉ, nguy cơ làm cạn dần hồ Vực Trống có thể xảy ra, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước sinh hoạt và thủy lợi cho hàng nghìn hộ dân vùng thượng Can Lộc. Các khu vực có quặng măng-gan bị khai thác trái phép hiện chưa được cấp cho các doanh nghiệp quản lý, khai thác. Theo Luật Khoáng sản, các mỏ do chính quyền sở tại quản lý, bảo vệ, nhưng họ lại làm ngơ, còn cấp huyện lại thờ ơ, chưa vào cuộc quyết liệt; chế tài xử phạt chưa đủ mạnh nên tình hình khai thác trái phép kéo dài nhiều năm qua, mà mỏ Ðồng Kèn là một điển hình. Gặp Chủ tịch UBND xã Tân Lộc Nguyễn Trọng Hồng và Trưởng phòng Tài nguyên Môi trường huyện Lộc Hà Ngô Ðức Duẩn, chưa hết xót xa vì cảnh tan hoang của khu mỏ bị 'quặng tặc' tàn phá, chúng tôi thêm bất ngờ khi hai vị đại diện cơ quan công quyền này trả lời ráo hoảnh: Mỏ Ðồng Kèn vẫn ổn! Một số người dân bức xúc cho biết: Hằng đêm, liên tục có hàng chục ô-tô ra vào trộm quặng trên địa bàn xã, thậm chí chúng còn bố trí máy xúc 'trực chiến', khai thác trộm trong một thời gian dài. Thế mà chính quyền xã Tân Lộc làm ngơ, không có biện pháp nào ngăn chặn hữu hiệu. Có hay không sự thông đồng của chính quyền xã với đầu nậu?

Công ty tư nhân Lan Anh được tỉnh Lào Cai cấp phép khai thác quặng sắt tại các huyện Bảo Thắng và Văn Bàn, diện tích 21 ha đến hết năm 2019. Theo quan sát của chúng tôi, dây chuyền khai thác của công ty này rất thô sơ và lạc hậu, bỏ lọt quặng cám (loại hạt nhỏ cỡ dưới 8 mm), nước tuyển rửa quặng lại thải thẳng ra suối gây ô nhiễm môi trường. Ở các xã thuộc huyện Văn Bàn, người dân tự ý xới tung đồi cây, vườn nhà để lấy quặng sắt bán cho đầu nậu mua gom, giá 400 - 500 đồng/kg. Khi có mặt ở xã Văn Sơn, chúng tôi thấy nhiều hộ dân lấy cớ san gạt mặt bằng làm nhà, nhưng thực chất là khai thác quặng. Các thôn Tống Tư, Gốc Hồng, những hố quặng chưa kịp hoàn thổ chi chít như những hố bom ngổn ngang. Chủ tịch UBND xã Trần Văn Thành cho biết, hồi giữa năm 2010, cả xã có hàng trăm hộ dân đua nhau đào khoét đồi núi, vườn tược, nhà cửa,... để lấy quặng, ngay cả đến nghĩa trang của xã cũng bị đào khoét. Chính quyền xã đành bất lực, không ngăn chặn nổi do các đối tượng rất đông và manh động, sẵn sàng tấn công lại lực lượng công an viên của xã khi bị truy quét, vây bắt. Công ty cổ phần khoáng sản 3 (Tổng công ty Khoáng sản Việt Nam thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam-Vinacomin) được cấp phép thăm dò trữ lượng quặng sắt tại điểm mỏ Làng Vinh, Làng Cọ thuộc xã Võ Lao (Văn Bàn) cũng liên tục bị các đối tượng khai thác quặng trái phép vào trộm cắp. Ngày 19-8-2010, đối tượng Vi Xuân Dần đã lôi kéo một số người dùng máy xúc và ô-tô ngang nhiên đào trộm quặng trong phạm vi quản lý của công ty. Khi bị bảo vệ mỏ ngăn chặn, các đối tượng đã hành hung trọng thương hai nhân viên bảo vệ, phải đi cấp cứu.

Về Quỳ Hợp (Nghệ An), chúng tôi chứng kiến sông Dinh, suối Nậm Tôn đặc quánh bùn, đỏ ngầu như máu do nạn khai thác quặng thiếc và đá trắng trái phép nơi đầu nguồn. Vào các khu vực Châu Tiến, Phá Băng, Pá Hạ, Tung Kho hay Thung Pen... thuộc xã Châu Hồng, nhà nhà, người người đi đào đãi thiếc. Trong các thung lũng ngày đêm rầm rập tiếng người, tiếng máy, mìn nổ,.... Dọc quốc lộ 7, nạn khai thác vàng sa khoáng trái phép đầu nguồn các dòng sông, suối như sông Nậm Mộ (huyện Kỳ Sơn), Nậm Nơn, Nặm Chà Hạ (huyện Tương Dương); từ Thạch Giám dọc sông Lam xuống tận các xã cuối huyện Con Cuông ngày đêm sôi động, rộn ràng từ khai thác thủ công đến cơ giới. Nguy hại hơn, cả vùng lõi thượng nguồn sông Giăng, khu vực bảo vệ nghiêm ngặt Vườn Quốc gia Pù Mát thuộc xã Môn Sơn (huyện Con Cuông) cũng bị 'vàng tặc' xâm hại. Các tuyến sông Hiếu, sông Lam đang bị 'bức tử' bởi nạn khai thác cát sỏi bằng cơ giới ngày đêm rầm rộ, làm thay đổi dòng chảy, gây sạt lở, mất đất canh tác và lấn vào khu dân cư và ô nhiễm môi trường sinh thái nghiêm trọng.

Trật tự an ninh và đời sống nhân dân bị xáo trộn

Miền 'vàng đen' Quảng Ninh, nạn 'than thổ phỉ' nhức nhối kéo dài hàng chục năm nay, lúc công khai, khi âm thầm lén lút, nhưng có lẽ chưa bao giờ giảm bớt về quy mô và mức độ. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Ðọc, nhờ siết chặt công tác quản lý, đến nay tình trạng 'than thổ phỉ' trên địa bàn đã 'cơ bản được ngăn chặn'. Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy, trên thực tế mọi việc xem ra như 'bắt cóc bỏ đĩa', mặc dù tỉnh đã tập trung lực lượng triệt phá các điểm khai thác trái phép trên địa bàn. Trong hơn hai tháng qua, các ngành chức năng của tỉnh đã triệt phá hơn 100 lượt điểm các lò khai thác trái phép, thu giữ gần 3.600 tấn than các loại, xử phạt 650 triệu đồng. Tuy nhiên, tình trạng khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép trên địa bàn vẫn diễn ra phức tạp, tập trung chủ yếu ở các phường Hà Khánh, Cao Xanh, Cao Thắng, Ðại Yên, Việt Hưng... Tại những điểm 'nóng' như Ðông Triều, Uông Bí, Hạ Long, Cẩm Phả, lực lượng chức năng liên tục tổ chức đợt cao điểm kiểm tra, triệt phá; xử lý nghiêm những đối tượng vi phạm và tái phạm. Nhưng theo một số 'chuyên gia' về than lậu, con số này chỉ là 'ví dụ nhỏ' của một 'đại vấn đề'. Như vậy có nghĩa, nạn 'than thổ phỉ' chỉ tạm lắng về mặt hình thức, còn thực chất vẫn diễn ra vô cùng phức tạp. 'Than thổ phỉ' diễn ra ở khu 2 thuộc phường Hà Khánh đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự an toàn của hệ thống chuyển tải, cung cấp điện cho toàn TP Hạ Long. Hai cột điện cao thế đặt trên đồi bị biến dạng nghiêm trọng, các vết rạn nứt chạy dài trên mặt đất, có chỗ lọt bàn chân. Nếu gặp mưa to, gió lớn, cột điện cao thế 110 kV này có nguy cơ đổ sập bất cứ lúc nào. Ngoài ra, do ảnh hưởng của nhiều lò than thổ phỉ đang hoạt động, 23 ngôi nhà của phường Cao Xanh đã bị nứt dọc tường và móng nhà, gây mất an toàn cho cuộc sống người dân.

Ðầu tháng 3, chúng tôi có mặt ở huyện Phú Ninh (Quảng Nam), tận mắt chứng kiến hàng trăm người dân kéo nhau lên Thác Trắng và Hố Rái, gần mỏ vàng Bồng Miêu khai thác vàng trái phép. Nhiều nhóm đem luôn máy nghiền ra tận nơi khai thác. Ðếm sơ sơ, ngay tại hiện trường có 20 máy nghiền đang chạy hết công suất, xen lẫn tiếng ô-tô tải chở quặng gầm rú. Một cụ ông chăn bò gần đó cho biết, nạn khai thác vàng trái phép ở đây rộ lên từ sau Tết Tân Mão và kéo dài cả tháng nay, nhưng không thấy ai ngăn cản, gây mất trật tự an ninh trong vùng. Không chỉ mỏ Bồng Miêu, tình hình khai thác vàng trái phép còn nổi lên ở nhiều nơi trong tỉnh, khiến môi sinh bị hủy hoại, thất thoát tài nguyên khoáng sản, mất đất sản xuất và thất thu cho ngân sách Nhà nước. Ngược lên xã Phước Kim ở huyện miền núi Phước Sơn, các đối tượng còn tàn phá cả đất sản xuất của người dân. Nhiều chân ruộng, mới tuần trước đi ngang qua còn thấy đang trồng lúa, rau màu, nay đã trở nên trống hoác, đất đá ngổn ngang. Chính việc khai thác vàng bừa bãi đã khiến nhiều cánh rừng bị chặt trụi, diện tích lúa nước của tỉnh vốn đã ít lại càng thu hẹp. Ở vùng hạ du các con sông lớn cũng bị các chủ phương tiện khai thác cát 'tấn công' không kém phần quyết liệt. Nhiều đám ruộng ven sông Thu Bồn, Trường Giang, Tam Kỳ,... bị xói lở, trôi tuột xuống sông vì nạn hút cát trái phép. Do các đối tượng khai thác cát thường hoành hành vào ban đêm, suốt mấy tuần qua, cứ chập choạng tối, nhiều hộ dân ở xã Tam Xuân 1 (huyện Núi Thành) phải kéo nhau ra bờ sông Tam Kỳ giữ ruộng.

Việc khai thác tài nguyên trái phép diễn ra trắng trợn như vậy ở nhiều nơi, cơ quan chức năng và chính quyền địa phương không thể lại 'không nghe, không biết, không thấy'. Nhiều 'quặng tặc' ngang nhiên lộng hành, dám vỗ ngực tuyên bố là 'chỗ thân tình, ruột thịt' của một 'ai đó' rất có thế lực ở địa phương. Và điều đáng buồn là, nếu có bị lực lượng chức năng bắt, thì cũng 'bảy lần bắt, bảy lần lại tha', có khi chỉ sau một vài giờ...

(Còn nữa)

------------

(*) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 21-3.

 

Bài, ảnh: Nhóm PV Báo Nhân Dân
Theo: