Nỗi khổ từ thủy điện

Thứ Bảy, 07/09/2013, 18:28:00
 Font Size:     |        Print
 

Thiếu nước tưới, mía của người dân tại các khu tái định cư thủy điện chậm phát triển, năng suất rất thấp.

Bốn trăm hộ dân tái định cư thủy điện Cửa Ðạt đến sinh sống tại hai xã Thanh Tân và Thanh Kỳ (Như Thanh, Thanh Hóa) đã được bảy năm và có thu nhập thấp nhất so với các khu tái định cư thủy điện của cả nước (4,2 triệu đồng/người/ năm).

Bàng bạc ra đi...

"Ðến đây ở, lá trầu, quả cau cũng phải mua mà ăn!". Bà Lò Thị Loan, thôn Thanh Xuân, xã Thanh Tân đang làm cỏ cho đám sắn mới lên ba, bốn lá phàn nàn. Ðám đất hoang gầy như sống lưng con cá, một mé sạt xuống san bằng thành ruộng, một mé san làm đường đi. Ngưng cuốc đất, bà kể, quê bà ở làng Lại, xã Xuân Mỹ, huyện Thường Xuân. "Giờ thì không còn làng, không còn đường mô mà về nữa. Tôi sang bên Cửa Ðạt ba lần rồi, nhìn quê chỉ khóc thôi!".

Bà Lương Thị Xuân ở thôn Ðồng Tâm, xã Thanh Kỳ kể: "Ngày trước, ở bên đó dòng sông thì xanh, cây cối trong vườn chẳng thiếu. Ðánh dậm, đánh lờ trên sông Chu cũng có cá béo, tôm tươi. Về đây, kiếm được con cá suối cũng cứng lắm, lọng khọng trong mồm như nhai sắn khô". Còn các anh Hà Văn Lượng, Lê Văn Ba, Hà Thanh Hiếu, Hà Văn Lương thì kể: "Về đây, củi khô cũng phải xin họ cho mới được vào rừng kiếm về đun nấu".

Ðất rừng là đất của lâm trường Thanh Kỳ, cho nên người dân không thể tự ý bước chân vào khi không xin phép. Người dân tái định cư ở các thôn Ðồng Tâm, Ðồng Tiến (xã Thanh Kỳ), thôn Tân Hùng, Thanh Xuân (xã Thanh Tân) đều là người dân tộc Thái. Lúc nông nhàn mọi người vào rừng kiếm măng, đào củ, nay đành tuyệt giao với rừng. Bình quân mỗi khẩu trong 57 hộ dân thôn Thanh Xuân chưa được 250 m2. Sống trong cảnh khát nước, thiếu đất, thiếu ăn cứ nhắc đến quê cũ là khóc. Trưởng thôn Thanh Xuân Hà Ngọc Sen cho biết: "Do không có nước để cấy lúa, một số hộ chuyển sang trồng mía. Năm ngoái mưa to, nước ngập, mía chết hết, xem như mất trắng".

Ðường về các thôn Ðồng Tiến, Ðồng Tâm là đường dự án tái định cư, nay đang bị xe chở phụ gia bê-tông cày nát. Câu chuyện "dốc Bò Lăn - Ðá Nhảy" những cựu thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước năm xưa, đang tái diễn. Khổ cho những cô, cậu học sinh bản nghèo đi học mà nguy hiểm như đi trên dây. Lo tránh dốc đá, tránh xe ben đến mụ cả đầu; ở trong rừng sâu, bản vắng mà hoảng loạn vì tiếng động cơ, còi rú.

Thôn Ðồng Tiến có diện tích đất nhỏ nhất, bình quân chưa được 220m2/người. Tỷ lệ hộ nghèo ở các thôn luôn luôn cao, thôn Ðồng Tiến có  80% số hộ nghèo, thôn Ðồng Tâm là 63%. Vụ chiêm xuân vừa qua, thôn Ðồng Tâm có 10 ha ruộng, chỉ gieo cấy được 3 ha do thiếu nước, năng suất lúa chỉ đạt 20kg/sào. 16 bể nước tại khu tái định cư thì 15 bể phải hạ độ cao đáy bể vì không có nước. Công trình hồ Khe Thoong, xã Thanh Kỳ được đầu tư xây dựng hàng tỷ đồng cũng cạn khô và đang xuống cấp nghiêm trọng. Trưởng thôn Ðồng Tiến Lê Hồng Vương tính nhẩm: "96 hộ tái định cư được dự án xây cho mười cái giếng, chỉ có bốn cái có nước. Nước sinh hoạt hằng ngày còn thiếu, nói gì đến nước cày cấy, dân đành ngửa cổ trông... trời!".

Nỗi khổ mang tên... thủy điện

Trên chuyến xe khách từ bến xe phía Nam (Hà Nội) về xã Thanh Tân có nhiều người trong xã đi làm thuê ở Hà Nội. Họ ngồi phía sau, chẳng xuống ăn uống gì khi xe dừng, nghỉ. Ra Hà Nội trông người ốm trong các bệnh viện, giúp việc nhà, bốc gạch, chuyển cát... họ không nề hà công việc, miễn là kiếm được tiền để gửi về quê.

"Bể khổ" tái định cư thủy điện Cửa Ðạt ở huyện Như Thanh chưa có lời giải thì cũng là lúc tỉnh Thanh Hóa bùng nổ thủy điện. Trong điều kiện thiếu hụt điện năng như hiện nay, việc phát triển hệ thống thủy điện góp phần không nhỏ cho hệ thống điện quốc gia, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên cũng phải tính đến lợi ích của người dân. Cây luồng - mũi nhọn phát triển kinh tế đồi rừng của tỉnh đang "chết đứng" do không có đường vận chuyển do dòng sông Mã có tới bảy dự án thủy điện (Trung Sơn, Hồi Xuân, Bá Thước 1, Bá Thước 2, Cẩm Thủy 1, Cẩm Thủy 2, Thành Sơn) khai thác nguồn nước sông. Ngăn đập tích nước đồng nghĩa với ngăn cản tàu bè xuôi ngược. Trên đường 15A quanh co men triền sông Mã, đoạn từ thị trấn Hồi Xuân đến xã Trung Sơn (Quan Hóa) dài hơn 30 km, vậy mà có tới ba nhà máy thủy điện được quy hoạch. Thi công thủy điện Thành Sơn gần như bị bỏ dở, hệ lụy để lại cho người dân khi trời mưa thì sình lầy, nắng thì bụi đỏ. Các công trình thủy điện trên sông Mã, sông Chu khi được chặn dòng, mực nước phía hạ nguồn sẽ xuống thấp, ảnh hưởng tới hoạt động nuôi cá lồng của người dân ven sông. Lượng phù sa bồi đắp cho đồng ruộng các huyện phía dưới cũng bị giảm nhiều. Nguồn vật liệu cát xây dựng hằng năm được bồi đắp cho các huyện đồng bằng cũng mất đi, đê điều cũng bị ảnh hưởng bởi không có lượng cát tự nhiên lấp vào các vị trí sụt lún chân đê như trước đó... Chưa kể đến chuyện nước biển xâm nhập mặn vào sâu trong các cánh đồng của các huyện Hoằng Hóa, Hậu Lộc. Trong một số cuộc họp gần đây, nhiều đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa khẳng định, đây là một "sai lầm" của các ngành chức năng khi cấp phép xây dựng thủy điện tràn lan.

Trở lại với việc tái định cư của Nhà máy thủy điện Cửa Ðạt, đã bảy năm dân sống trên vùng đất mới,  nhớ quê chưa nguôi ngoai thì nỗi khổ hiện hình. Thiếu đất canh tác, dân tán tác tìm phương kế sinh nhai khắp nơi. Hệ lụy của việc tha phương cầu thực phần lớn là không có hậu. Nhiều người ra đi rồi khi trở về mang theo tệ nạn. Chủ tịch UBND xã Thanh Tân Nguyễn Văn Dũng cho biết: "Bốn thôn tái định cư của xã hiện rất thiếu đất canh tác. Người dân cũng như chính quyền xã hiện nay chỉ mong là Ban quản lý rừng phòng hộ Thanh Kỳ cắt một phần đất của lâm trường giao cho dân. Dân có đất trồng rừng, trồng cây công nghiệp thì mới có thu nhập ổn định, cuộc sống mới bớt khó khăn".

Chủ tịch UBND huyện Như Thanh Lê Văn Hùng cho biết: "Khó khăn nhất của người dân tái định cư tại hai xã Thanh Tân, Thanh Kỳ là đất canh tác và nước. Hiện nay, huyện đã phối hợp Ban quản lý tái định cư cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh xin thêm một phần đất lâm trường giao cho dân. Vấn đề nước thì đang khắc phục các hồ, đập chứa nước. Về đường dân sinh, chúng tôi đang đề nghị các doanh nghiệp có công trình trên địa bàn tu sửa lại. Tập đoàn xi-măng Công Thanh đang mở  đường mới để chở quặng, không đi vào đường của dân như hiện nay".

Ngày ngày, người dân vùng tái định cư thủy điện vẫn chờ mong một cái kết có hậu. Họ có quyền mơ ước đến một ngày mai no ấm, đủ đầy hơn, để có thể yên tâm lập nghiệp trên quê mới mà không còn phải nuối tiếc về quá khứ đã xa.

Bài dự thi xin gửi về địa chỉ:

Ban Thư ký - Biên tập,

Báo Nhân Dân, 71 phố Hàng Trống, quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội.

Email: banthuky@nhandan.org.vn

Bài và ảnh: NINH NGUYỄN


Theo: