Năm bận rộn của WTO

Thứ Bảy, 27/07/2019, 05:28:44

Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đang có một năm bận rộn với hàng loạt các vụ tranh cãi, kiện tụng giữa các đối tác thương mại lớn. Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, tranh cãi thương mại gay gắt hơn, WTO đứng trước yêu cầu phải cải tổ mạnh mẽ để phù hợp tình hình mới.

Tổ chức Thương mại thế giới hôm 23-7 đã phải tiến hành cuộc họp kéo dài hai ngày, trong đó có việc thảo luận để tìm giải pháp cho vụ căng thẳng liên quan vấn đề Nhật Bản hạn chế xuất khẩu các vật liệu công nghệ cao sang Hàn Quốc. Theo đề nghị của Seoul, vấn đề này được đưa vào chương trình nghị sự tại cuộc họp của Ðại hội đồng WTO, cơ quan hoạch định chính sách cao nhất của tổ chức này. Hàn Quốc lo ngại các biện pháp hạn chế xuất khẩu của Nhật Bản có thể ảnh hưởng tới các nhà sản xuất của Hàn Quốc như Samsung Electronics và SK Hynix. Liên quan vụ việc này, phía Nhật Bản đang xem xét đưa Hàn Quốc ra khỏi "danh sách trắng" những quốc gia được hưởng ưu đãi trong thủ tục xuất khẩu. Trong khi đó, Thủ tướng Hàn Quốc Lee Nak-yoncảnh báo, nếu Tokyo khiến tình hình xấu hơn, quan hệ căng thẳng giữa hai nước có thể "vượt ngoài tầm kiểm soát". Hiệp hội thương mại Mỹ cũng lên tiếng cảnh báo biện pháp hạn chế xuất khẩu của Nhật Bản với Hàn Quốc sẽ làm suy yếu chuỗi cung ứng và gây thiệt hại lâu dài cho lĩnh vực sản xuất toàn cầu, đồng thời tác động tiêu cực đến nhiều lĩnh vực khác.

Trong khi Hiệp hội thương mại Mỹ đưa ra quan ngại nêu trên thì chính nước Mỹ cũng đang vướng vào các vụ kiện phải đưa ra WTO giải quyết. Ðầu tháng 7 vừa qua, Mỹ đã kiện lên WTO về các mức thuế quan mà Ấn Ðộ áp đặt với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ, nhằm đáp trả việc Washington từ chối miễn trừ New Dehli khỏi các mức thuế cao hơn đối với các sản phẩm thép và nhôm. Mỹ cũng đang có những khiếu nại đối với Trung Quốc, Liên hiệp châu Âu (EU) và một số nước khác về những đòn áp thuế trả đũa tương tự. Tuy nhiên, chính Mỹ cũng bị Trung Quốc kiện lên WTO vì áp thuế hàng trăm tỷ USD với hàng hóa nước này. Cuối tháng 1-2019, Bắc Kinh đã khởi động tiến trình pháp lý để WTO thụ lý vụ kiện của Bắc Kinh đối với hệ thống thuế nhập khẩu mà Mỹ áp lên 234 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc, đồng thời lên án Washington ngăn chặn việc bổ nhiệm các thẩm phán có thể ra phán quyết về vụ này. Trung Quốc thậm chí còn cho rằng, nếu những vi phạm của Mỹ không bị trừng phạt thì khả năng tồn tại của WTO trong tương lai "sẽ bị đe dọa nghiêm trọng".

Giới phân tích nhận định rằng, vụ kiện của Trung Quốc là "bài toán nan giải" nhất của WTO hiện nay và nó thách thức sự tồn tại của tổ chức này. Trên thực tế, trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng trên toàn cầu gần đây, ngày càng có nhiều tiếng nói kêu gọi cải cách WTO và cho rằng tổ chức này hiện không đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mới. Bộ trưởng Thương mại Ô-xtrây-li-a X.Bớc-minh-ham đã hối thúc Mỹ và Trung Quốc quay lại bàn đàm phán để tham gia vào quá trình cải cách và giúp củng cố các quy tắc thương mại trong tương lai. Trước đó, Bộ trưởng Thương mại Canada Gim Ca cũng cảnh báo những bất đồng giữa các cường quốc kinh tế trong việc cải cách hoạt động WTO có thể làm tê liệt tổ chức trọng tài thương mại toàn cầu này, trừ phi các bên nhất trí được những thay đổi cấp thiết. Trong khi đó, vào tháng 5 năm nay, Trung Quốc đã chính thức đệ trình "Văn bản kiến nghị của Trung Quốc về cải cách WTO" lên tổ chức này. Văn bản đưa ra kiến nghị cải cách bốn lĩnh vực trọng điểm của WTO bao gồm: giải quyết các vấn đề then chốt và cấp bách gây nguy hiểm cho sự tồn tại của WTO; gia tăng tính tương quan của WTO trong quản trị kinh tế toàn cầu; nâng cao hiệu quả hoạt động của WTO; tăng cường tính bao dung của thể chế thương mại đa phương.

Các nước Nhật Bản, Nga, Ấn Ðộ và EU... cũng ủng hộ và kêu gọi khẩn cấp cải cách WTO. Ngày 25-7, Canada và EU công bố kế hoạch thành lập một hội đồng phúc thẩm giải quyết tranh chấp thương mại tạm thời, trước khi cơ quan phúc thẩm của WTO ngừng hoạt động. Chính quyền Mỹ đã ngăn cản việc bổ nhiệm các thẩm phán mới cho bộ phận phúc thẩm thuộc Cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO (DSB), được coi là tòa án cao nhất giải quyết các tranh chấp thương mại. Từ nay đến cuối năm, nếu không có thẩm phán mới nào được bổ nhiệm, bộ phận phúc thẩm của DSB sẽ không đủ số thành viên cần thiết để giải quyết các vụ việc, do một số thẩm phán sắp kết thúc nhiệm kỳ.

Trong bối cảnh nêu trên, xem ra WTO đang có một năm bận rộn nhưng cũng là một năm đầy thử thách bởi nếu không giải quyết thỏa đáng các vụ kiện thương mại, tổ chức thương mại lớn nhất thế giới này sẽ không chứng tỏ được vai trò và sự cần thiết của mình. Theo đó, các cuộc chiến thương mại hoàn toàn có thể đe dọa sự tồn tại của WTO trong tương lai không xa.

VIỆT TÙNG